Buhari güvenilir biri mi?

Allah Rasul’üne ait olduğu iddia edilen sözleri rivayet edenler; kendilerine ulaşan sözleri ciddi/titiz bir şekilde araştırdıklarını iddia ederler. Yaptıkları şey temelde, hadisi söyleyen kişileri yani ravileri incelemektir.

“Bu sözü şu adam söyledi, o da diğerinden duydu, o da falandan duydu. O halde, şu, diğeri ve falan kişiyi inceleyip; bu adamların güvenilir olup olmadığını incelememiz lazım. Şayet bu adamlar güvenilir ise, o söze sahih deriz; değilse o sözü kabul etmeyiz.”

Dedikleri kısa bir özet olarak bu.

İşte bu ilme(?) cerh ve tadil deniliyor. Çok çok özet geçecek olursak, cerh ravinin reddedilmesi; tadil ise kabul edilmesi anlamında. Buraya kadar sorun yok. Adamlar bir usül/disiplin belirlemişler. Bu usüle göre de insanları incelemişler.

Gelelim konumuza: Sünni dünyada en güvenilir hadis aliminin Buhari olduğu söylenir. Ama bizim açımızdan Buhari de bir ravi (Allah Rasul’üne ait olduğu sözleri rivayet eden kişi) O halde, Buhari’nin de cerh ve tadil işlemine tabi tutulması gerekmez mi? Buhari öleli 1.000 yıldan fazla olmuş. Onun güvenilir biri olup olmadığını tespit etmemiz imkansız. Ama, cerh ve tadil denilen ilim bunun için var zaten değil mi? Madem alim kişiler bütün ravileri inceleyip araştırmışlar, elbet başka alimler de Buhari’yi incelemişlerdir.

Aşağıda, hadis (Allah Rasul’üne ait olduğu iddia edilen sözler), tefsir (Kuran’ın açıklanması), rical (ravilerle ilgili ilim) konularında uzman bir kişi olan ibni Ebu Hatim’in “Cerh ve Tadil” adlı rical kitabından bir bölüm var. Bu kişi hakkında bilgi edinmek istiyorsanız, sünnilerin bu kişiye ne kadar değer verdiğini Sorularla İslamiyet sitesinin sayfasından görebilirsiniz.

İşte, bu çok değer verilen hadis alimi ibni Ebu Hatim’in, rical konulu bir eseri var. Yani, ravileri incelediği bir eseri. Burada Buhari’den de bahsetmiş. Aynen alıntılıyorum:

 terki-buhari-ibni-ebu-hatem  terki-buhari-ibni-ebu-hatem1

محمد بن إسمعيل البخاري أبو عبد الله: قدم عليهم الرى سنة مائتين وخمسين روى عن عبدان المروزى وأبي همام الصلت بن محمد والفريابي وابن أبي أويس، سمع منه أبي وأبو زرعة ثم تركا حديثه عندما كتب إليهما محمد بن يحيى النيسابوري أنه أظهر عندهم أن لفظه بالقرآن مخلوق

Muhammed b. İsmail el-Buhari, Ebu Abdullah. Abdan el-Mervezi, Ebu Hümam Sulat b. Muhammed, Feryabi ve ibni Ebi Uveys’ten rivayet etmiştir. Ondan babam (Ebu Hatem) ve Ebu Zura duymuşturlar. Muhammed b. Yahya en-Nişaburi bize “Buhari bizim yanımızda Kur’an okurken onun lafzının mahluk olduğu izhar etmiştir” diye yazdıktan sonra babam (Ebu Hatem) ve Ebu Zura onu terketmiştirler.

Burada geçen bir kelime, Türkçe’ye çevirilince çok anlamlı olmuyor. Terk edilmek. Bu, bir ravinin metruk olması demektir ve ıstılahi bir anlamı vardır. Merak edenler bakabilir. Kısaca, bu durumda bir raviden hadis alınmaz!


Burada şunu hatırlatmakta fayda var. Buhari, zamanının hakim geleneği tarafından sevilmeyen biriydi. Bunun nedeni de, Kuran mahluk mudur; değil midir tartışmasında takındığı pozisyondu. O, hakim geleneğe muhalif bir görüş benimsediği için zamanında güvenilmez biri olarak tanımlanmış. Nitekim hayat hikayesini okuyun, adam resmen sürgünde ölmüş. Bu yazıda, günümüzde Buhari’nin kitabı olduğu iddia edilen eserin gerçekten ona ait olup olmadığı konusuna özellikle girmedik. İnşaAllah başka bir yazıda onu da ele alırız. Fakat şu kadarını hatırlatmakla yetinelim. Zamanında sevilmeyen bir adam, her yerden kovuluyor, bazı yerlere can güvenliği olmadığı için gidemiyor. Bu durumdaki bir adamın kitabını bırakırlar mı? Nitekim, bırakmamışlar da.

Yazıya şu itiraz gelebilir: “Bazı kişilerin, sırf Kuran mahluk mudur değil midir tartışmasından dolayı Buhari’yi kötülemeleri, Buhari’nin güvenilmez olduğunu göstermez.”

Zaten bu yazının esas konusu da bu. Cerh ve Tadil denilen ilme ne kadar güvenebiliriz? Kişilerin cerh ve tadilde adil ve objektif olduklarına nasıl emin olabiliriz? Tek başına bu örnek bile, cerh ve tadil denilen ilmin(?) ne kadar tutarsız ve güvenilmez olduğunu göstermeye yeter. Bu ilme(?) güvenerek, Rasul şunu söylemiştir veya söylememiştir denebilir mi? Daha objektif kriterlere gerek yok mu?

Buhari (daha doğrusu onun hakkında söylenenler hakkında) bir analiz için şu videoya bakabilirsiniz:

One thought on “Buhari güvenilir biri mi?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir